Home
Filmbesprekingen
Boekbesprekingen
Agenda
Links

Medeplichtige Slachtoffers, Geslachtofferde Daders
Green Fish van Lee Chang-dong

Green Fish is de eerste film van Yi Ch'ang-dong (Lee Chang-Dong), een voormalig romanschrijver die meeschreef aan de scenario’s voor Pak Kwang-su's (Park Kwang-su) To the Starry Island (1993) en A Single Spark (1996). Hij won in 2003 de prijs voor de beste regisseur op het filmfestival in Venetië gewonnen voor zijn nieuwste film Oasis en ook zijn vorige film Peppermint Candy (2001) viel in de prijzen, zowel bij de critici als bij het publiek.

Green Fish is niet makkelijk te herkennen als het eerste product van een beginnend regisseur. Alleen met kennis van Yi's latere twee films kun je inderdaad achteraf bezien een duidelijke ontwikkeling zien en is het mogelijk om de zwakkere punten uit zijn debuut aan te wijzen. Dit wil echter niet zeggen dat Green Fish een zwakke film is. Verre van dat.

Het is een strak gefilmde en geregisseerde film die de visie van de regisseur/scenarist duidelijk weergeeft. Bovendien mag Green Fish bogen op een uitstekende en gerenommeerde cast onder aanvoering van Han Sŏk-kyu, de populairste acteur uit de jaren negentig en in bijrollen Song Kang-ho –als klungelige aspirant-worstelaar bekend uit The Foul King– in de rol van een te aggressieve straatvechter en Mun Sŏng-gŭn –in The Foul King een oude louche worstelpromotor–  speelt hier een verrassend jonge rol als misdaadbaas. Shim Hye-jin, die de vrouwelijke rol voor haar rekening neemt, is een gelouterd actrice in de Koreaanse film en haar rol in Green Fish is indrukwekkend. De laatste twee komen overigens uit de cast van To the Starry Island.

Green Fish speelt zich af tegen de achtergrond van de zich naar het platteland uitbreidende hoofdstad in de voor Korea hectische jaren ‘80. Zoals bij meer Koreaanse films, is enige achtergrondkennis onmisbaar om de film te plaatsen. De jaren ’80 in Korea werden gekenmerkt door de meest repressieve periode van de militaire dictatuur, door voortdurend in hevigheid toenemende arbeiders- en studentendemonstraties en uiteindelijk democratisering. Al deze ingrijpende sociale veranderingen werden vergezeld door een ongekende economische bloei, die grote offers verlangde van de bevolking, zowel in termen van gedane arbeid als in termen van steeds verdergaande sociale ontworteling.

Als Maktong (wat zoveel als de jongste of de benjamin van het gezin betekent) terugkomt, uit militaire dienst naar zijn familiehuis op wat toen hij drie jaar eerder wegging nog het platteland was, schrikt hij van de ellende die de urbanisering met zich meebrengt. Op zoek naar werk om zijn dysfunctionele familie te onderhouden, ziet hij geen andere mogelijkheid dan om hand- en spandiensten te gaan verrichten voor de georganiseerde misdaad in de onderbuik van de stad.

Het is een bekend thema, maar als Maktong eenmaal een vinger heeft gegeven aan de gangsterbaas, duurt het natuurlijk niet lang, voordat die zijn hele hand neemt. En dat kan vrij letterlijk opgevat kunnen worden. Het gangsterverhaal van de film is niet erg bijzonder –en naar verluidt werd de regisseur gedwongen om er wat extra vechtscènes in te monteren om meer publiek te trekken–, maar de achtergrond waartegen het zich afspeelt en de visie van de regisseur verheffen deze film boven de grauwe massa van gangsterfilms die de Koreaanse cinema al jaren lang teistert.

Yi Ch'ang-dong laat met onstellende precisie en een even ontstellend gebrek aan tragiek en drama zien waar het allemaal fout kan gaan in de moderne maatschappij. Hij schetst een ontluisterend beeld van het ontwrichte gezinsleven van Maktong en legt de schuld zonder meer bij de economische veranderingen waar de hebzucht van de mens aan vooraf gaat en die zich uit in een bijna compleet onvermogen om te kunnen communiceren. Dit is een vorm van determinisme die ook in zijn film 2001, Peppermint Candy, te zien is en die uiteindelijk uitmondt in iets dat de filmkritiek in Korea nooit lekker heeft gezeten aan Yi Ch'ang-dong’s films.

Yi Ch'ang-dong trekt namelijk heel consequent de lijn door van zijn determinisme waarin de omgeving een uiteindelijk doorslaggevende invloed op het individu heeft en laat zien dat dit niet alleen voor slachtoffers, maar net zo goed voor daders geldt. Het spreekt voor zich dat gemakkelijk kan resulteren in een mechanische film, maar het moet gezegd worden dat Yi’s inzicht in de menselijke psyche hem hiervoor behoedt. Het mag ook niet vergeten worden dat de ongelooflijk strakke regie, dat wil zeggen de bijna directe correspondentie tussen wat Yi ambieert en wat hij op het scherm laat zien, tegelijkertijd een gevoel van onvermijdelijkheid en een gevoel van persoonlijke vrijheid lijken te scheppen. Ondanks zijn eigenlijk deterministische kijk op het leven, laat Yi wel degelijk enige vrije wil in zijn personages over. En dat heeft ironisch genoeg tot gevolg dat zijn slachtoffers medeplichtig zijn en zijn daders geslachtofferd worden. Menselijkheid, zij het afstandelijk in beeld gebracht, is niet moeilijk te vinden in films van Yi Ch'ang-dong. Oordelen of veroordelingen zonder grijstinten over wat goed is en wat kwaad is, zeker als over intenties gaat, des te meer. Deze morele ambiguïteit is wat veel Koreaanse critici in het verkeerde keelgat is geschoten. Zeker in het geval van films die over de recente geschiedenis van Zuid-Korea gaan, verwacht men morele oordelen. De ellende en de chaos die zo wijdverbreid waren en soms nog steeds zijn moeten kunnen geweten worden aan bepaalde mensen, aan bepaalde gebeurtenissen. Yi speelt dit zo menselijke spelletje echter niet mee; goed en kwaad zijn niet zo makkelijk te onderscheiden. Ieder is bezoedeld geraakt door schuld, iedereen kan gered worden door zijn onschuld. Er spreekt weinig hoop voor de mensheid uit zijn films, maar tegelijkertijd getuigen ze van een bijzondere schoonheid.

Green Fish is het debuut van een immens getalenteerde  regisseur en een film die al bij het uitkomen de status van klassieker toegekend kreeg. Of hij dat ook waard is, zal een ieder voor zich zelf moeten bepalen, maar met de strakke en ingehouden uitwerking zonder gemakkelijk melodrama, strijkende violen en donderende pauken, van wat toch zeer dramatische verhaalelementen zijn, doet Yi wel degelijk een gooi naar deze vermelding.